هرچند امروزه دیگر چهره مردم نهاد سازمان نظام مهندسی را از پشت انبوه بخشنامه ها و آئین نامه های دیکته شده دولتی ، بسختی میتوان تشخیص داد ، اما در دیده آنان که از روزهای نخستین شکل گیری ، در متن فعالیتها و پیشرفتهای آن بوده اند هنوز به کودکی خردسال میماند که بسختی در مسیر کار تیمی و استفاده از خرد جمعی گام برمیدارد و همچنان نیاز به مراقبت و پشتیبانی دارد . در گذشته این طرز تفکر در مواردی به تعصب و انحصار گرائیده و موجب محدود کردن دامنه همکاری با دیگرانی که به تصور دست اندرکاران بیگانه و یا فاقد صلاحیت می آمده اند شده است .

 در اثر این انحصارگرایی های عمدتا دلسوزانه و بعضا از سر حس تملک ، مدتها فضا برای فعالیت حداکثری اعضا محدود شد و بدین جهت در آستانه هر دوره انتخابات هیات مدیره ، تلاش برای تصاحب سکوهای قدرت و یا کرسیهای خدمت بنوعی تقابل گروههای جدید و قدیم را رقم می زده است . در این رقابت آنچه دل هر صاحبنظر علاقمندی را بدرد میآورده آن است که در این تقابل ، گروههای مختلف در زمان انتخاب ، بجای تمرکز بر توانمندیهای کاندیداها در تحقق اهداف مشترک و ضروری سازمان ، بیشتر بر مبنای تعلق خاطر و یا حفظ قدرت در گروههای منصوب به خود فعال بوده اند .

اما خوشبختانه امروزه شاهد بارقه های امید هستیم و بنظر میرسد اعضا هیات مدیره فعلی آمادگی کامل دارند تا فضا را برای نیروهای مستعد و علاقمند باز کنند و نقطه پایانی براین سنت دیرینه بگذارند . کناره گیری تنی چند از موثرترین مهره های اصلی هیات مدیره فعلی سازمان از نامزدی انتخابات هیات مدیره آینده را میتوان شاهدی بر این مدعا دانست که البته در مورد بزرگانی در دوره های پیشین نیز مصداق داشته است .

امسال نیز با نزدیک شدن اتمام مدت دوره تصدی هیات مدیره ، شاهد برگزاری انتخابات هیات مدیره سازمان نظام مهندسی ساختمان هستیم ، انتخاباتی که سرنوشت سه سال آینده سازمان را رقم خواهد زد . در این دوره نیز بسیاری از واجدین شرایط برای عضویت در هیات مدیره کاندیدا شده اند و انتخاب اندیشمندانه ما خواهد بود که موجبات ارتقا و تداوم رشد و بالندگی سازمان را تضمین خواهد کرد . در این شرایط بر ماست که با درک کامل از موقعیت حاضر با انتخابی اندیشمندانه و مبتنی بر شناخت ، راه را برای تحقق اهداف عالیه قانون نظام مهندسی هموار نمائیم . این مهم میسر نمیشود مگر با توجه به چالشهای پیش رو و بررسی تجربیات پیشین .

این انتخابات فرصتی بی بدیل است تا با حضور موثر خود ، ضمن قدر دانی از تلاش و نتایج مثبت مجموعه دست اندرکاران و هیات مدیره های پیشین ، با انتخاب افراد لایق برای رفع نواقص موجود ، از به تاراج رفتن سازمانی که حاصل دسترنج اعضا و تلاش خالصانه بزرگوارانی است که تاکنون استقلال نسبی سازمان را از جریانات سیاسی و تفکرات بسته دولتی حفظ کرده اند ، جلوگیری نموده و حداقل تأثیر گذاری را در آینده حرفه ای خود و دیگر همکاران پایه ریزی نمائیم .

با توجه به ماهیت انتخابات در هر مجموعه مردم نهاد ، بزرگترین دغدغه بایستی جلب مشارکت حداکثری اعضا در انتخابات باشد . مشارکت اعضا نیز بنحوی وابسته به عملکرد هیات مدیره است و عملکرد هیات مدیره نتیجه مشارکت و انتخاب اعضا و این دور تسلسل چنانچه در جهت مثبت باشد ارتقا سازمان را در همه عرصه ها رقم خواهد زد و چنانچه به دوری باطل مبدل شود موجبات نابودی و اضمحلال تدریجی خواهد بود . لذا هیات مدیره بایستی هم و غم خودرا برای تحقق و یا بهبود شرایط و خصوصیاتی معطوف نماید که حس تعلق خاطر و همبستگی اعضا را نسبت به سازمان افزایش داده و بتبع آن به حضور پررنگ تر اعضا بیانجامد . اهم این خصوصیات را میتوان بصورت زیر برشمرد :

رویکرد و عملکرد سازمان بیشتر به سمت شخصیت مردم نهاد آن سوق داده شود

سازمان در چشم و دل اعضا و جامعه عزیز ، مقتدر و تأثیرگذار باشد

نقش سازمان در زندگی حرفه ای اعضا بایستی پر رنگ و غیرقابل چشم پوشی باشد

اعضا باید به سازمان و عملکرد آن اعتماد و اطمینان داشته باشند و روند اخذ تصمیمات شفاف باشد

سازمان باید در دفاع از حقوق اعضا مصر باشد و تکیه گاهی مطمئن برای آنان لحاظ شود .

سازمان در خط مقدم تحولات فنی و حرفه ای حاضر بوده و اطلاع رسانی بموقع داشته باشد

عدالت و برابری در برخورد با کلیه اعضا رعایت شود و فضایی صمیمی و آمیخته با احترام داشته باشد

ارائه خدمات مناسب فنی، حقوقی و حمایتی به اعضا سرلوحه امور سازمان تلقی شود

 بسترسازی جهت مشارکت بیشتر اعضا و استفاده از افکار ، قابلیتها و توانایی های ایشان صورت پذیرد

 امتیازات تشویقی برای حضور در مجامع فوق العاده مخصوص انتخابات تبیین و لحاظ شود

 حضور و مشارکت اعضا درصورتی بیشترین تاثیرگذاری را خواهد داشت که انتخاب با شناخت کامل و بر اساس معیارهای مشخصی صورت پذیرد . هرچند که مهندسان طی دوره های گذشته اثبات کرده اند قدرشناس مدیران خدوم شهری و اساتید صاحبنظر ، درستکار و آزاداندیش بوده و هستند ، اما بدون قصد زیر سوال بردن توانائیهای هیچیک از اعضا تمامی ادوار هیات مدیره های سازمان ، شاید بتوان ادعا کرد که در ادوار گذشته ، در مواردی ، گزینه های مناسب تر و کاندیداهای با لیاقت تر ، بعلت عدم برخورداری از شناخت جامعه مهندسی از راهیابی به هیات مدیره بازمانده اند و بجای آنها افرادی با تکیه بر آرا بخشی خاص از جامعه مهندسی به هیات مدیره راه یافته اند که بهیچ وجه حضورشان تاثیری بر پیشبرد اهداف جامعه مهندسی نداشته است .

تجربه چندین دوره انتخابات پیشین نشان میدهد که بدلیل عدم حضور حداکثری اعضا در انتخابات ، شناخت محدود رای دهندگان از کاندیداها و نبود امکانات کافی کاندیداها برای معرفی توانائیها و قابلیتهای خود ، موارد زیر بیشترین تاثیر را در انتخاب اعضا هیات مدیره داشته اند :

·         وابستگی به افراد موثر در شکل گیری سازمان و اولین هیاتهای مدیره

·         برخورداری از نفوذ در دیگر تشکلهای حرفه ای و یا وابستگی به منابع قدرت در دیگر ارگانها

·         رابطه استاد و شاگردی برای مدرسان در دانشگاهها و کلاسهای آموزشی سازمان

·         حضور در گروههای فعال انتخاباتی که برخوردار از اصول فکری شناخته شده و تاثیرگذار هستند

·         تخریب شخصیتهای اثرگذار براساس تهمتهای واهی یا عوامفریبانه

 این در حالیست که تیپ های متفاوتی برای عضویت در هیات مدیره کاندیدا میشوند : بعضی افراد با حضور خود به سازمان ارزش میافزایند و بعضی بدنبال کسب ارزش از سمتی در هیات مدیره اند . برخی چنان بخود میبالند که حضورشان در سازمان تنها محدود به زمان انتخابات و عرضه خود برای عضویت در هیات مدیره و ریاست سازمان است و برخی چنان مشغول به خدمت هستند که حتی زمان انتخابات را فراموش میکنند . بعضی مدعی ریاستند و بعضی مشتاق خدمت . عده ای ساکتند و سکوتشان از حلم و حکمت است و عده ای ساکت از بی بضاعتی در اندیشه . عده ای زبان به سخن میگشایند و از هر کلامشان حکمت جاریست و حتی در قید نحوه بیان نیستند و در مقابل عده ای ساعتها به زیبایی سخن میگویند اما دریغ از کلامی ارزشمند در لابلای تکرارهای مکرراتشان . عده ای در زمان انتخابات ادعای حمایت از مهندس و نظام مهندسی دارند اما سوابقشان حکایت از چیز دیگری دارد و عده ای در هر پست و مقامی (حتی بدون اینکه سمتی در نظام مهندسی داشته باشند ) مدافع بی ادعا و بی چون و چرای مهندسان و نظام مهندسی بوده و هستند . عده ای فاقد هرگونه برتری یا صلاحیت و بدنبال نام و نان ، با قصد تخریب رقبا و به امید جذب آراء گروهی خاص از اعضا ( مثل فارغ التحصیلان دانشگاههای خاص ، جوانان ،  مهندسان فاقد کار یا درآمد مکفی و . . . ) با سردادن شعارهای کلیشه ای نخ نما شده ، قدم به عرصه میگذارند و گروهی براساس احساس وظیفه و با تکیه بر توانائیها و برخورداری از اندیشه و فکری پویا و آگاهی از محدوده اختیارات هیات مدیره .

در این شرایط چاره چیست ؟ آیا میشود معیارهایی را یافت تا بواسطه آن بتوان بهترینها را انتخاب کرد ؟ آیا سازوکار مناسبی برای شناخت بهتر توانائیهای نامزدهای انتخاباتی وجود دارد ؟ آیا سیستمی جهت برآورد میزان تاثیرگذاری هریک از اعضا هیات مدیره ادوار پیشین وجود دارد ؟ چگونه میتوان با شناخت توانائیها ، افکار و خدمات هر یک از اعضا فعلی هیات مدیره با رای دوباره به افراد توانمند از آنها قدردانی کرد و با جایگزینی افراد بی اثر یا کم اثر با افراد توانمند دیگر ، راه را برای پیشبرد اهداف هموارتر نمود ؟

بنظر میرسد با تغییر ساختار اعضا سازمان و افزایش امکانات ارتباطی ، در انتخابات آتی بایستی شاهد تاثیرگزاری عوامل دیگری بجز موارد فوق الاشاره نیز بود . البته هنوز هم بعلت ارتباط محدود اعضا با سازمان و مدت محدود فعالیتهای تبلیغاتی ، شرایط لازم برای شناخت توانائیهای کاندیداها مهیا نیست و لذا بر علاقمندان به پیشبرد نظام است که با هدف رشد و تعالی سازمان و درنظر داشتن تاثیر ارتباط موثر با دیگر ارگانهای ذیربط برتوفیق دراز مدت سازمان و بدور از شعارهای پوپولیستی جوسازیهای مغرضانه کاندیداها را مورد بررسی قرارداده و آگاهانه در انتخابات شرکت کنند .

اینکه در بررسی خود چه خصوصیاتی را مدنظر قرار دهیم سوالی است که پاسخی واحد نخواهد داشت اما چنانچه بخواهیم جهت یادآوری ، تیتر وار به ویژگیهای لازم برای هیات مدیره اشاره ای مختصر داشته باشیم ، میتوان گفت علاوه بر خصوصیات مندرج در قانون ، اعضا هیات مدیره ترجیحا بایستی از خصوصیات ذیل نیز بهره مند باشند :

برتریهای شخصیتی

خصوصیاتی مانند : کیاست ، شجاعت ، حلم ، تواضع ، ادب ، خوشنامی ، فن بیان ، ثبات قدم ، راد مردی ، آراستگی ، ... 

توان و تدبیر مدیریت

حتی تصور هیات مدیره بدون افراد مدیر و مدبر نیز دور از ذهن است . خوشبختانه تقریبا نمیتوان کسی را یافت که ادعای این توانائی را نداشته باشد و لذا تنها سوابق مدیریتی موفق است که این امر را باثبات میرساند .

آشنایی با قوانین سازمان و نهادهای مرتبط

آشنا نبودن کاندیداها به قوانین با وعده های پوشالین در زمان انتخابات آغاز شده و با سرخوردگی در طول دوره باتمام خواهد رسید و چه بسا افراد نا آشنا با قوانین با عنوان نمودن مطالب نا صحیح و اتخاذ مواضع اشتباه حتی اعتبار سازمان را نیز خدشه دار کنند .

برخورداری از شخصیت و مقبولیت اجتماعی یا حرفه ای در استان و کشور

جذب و حفظ افرادی که از چنین خصوصیاتی بهره مند هستند در جهت پیشبرد اهداف نظام مهندسی و دفاع از حقوق سازمان و اعضا در جایگاههای مختلف از اهمیت بسیاری برخوردار است . برای افرادی که به جایگاه سازمان استان در کشور اهمیت قائل هستند ، نیم نگاهی به وجاهت ، جایگاه و مقبولیت فرد در سازمان مرکزی نیز خالی از لطف نخواهد بود .

اندیشمند و دارای استقلال رای و صاحبنظر در امور نظام مهندسی و مباحث مربوطه

برخورداری از امتیازاتی مانند مدرک تحصیلی ، جایگاه آکادمیک و یا تدریس در دانشگاه هرچند درجای خود با ارزش است ، اما مترادف با صاحبنظر بودن در امور نظام مهندسی نیست و تنها برای کاندیداهایی که حداقل از دور دستی بر آتش فعالیتهای حرفه ای دارند بنوعی فضیلت محسوب میشود . 

امکان تخصیص زمان مناسب جهت انجام رسالت مهمی که بعهده خواهد گرفت

بسیار جای تعجب دارد که بعضا افرادی کاندیدای عضویت در هیات مدیره میشوند که جدای آنکه با تمام قوا در بخشهایی فعالیت میکنند که ارتباطی به عملکرد سازمان ندارد ، فرصت کافی حتی برای رتق و فتق امور شخصی یا مسئولیتهای اداری خود ندارند . بدیهی است انتخاب نکردن این افراد هم کمکی به خودشان خواهدبود و هم به سازمان .  

دارای سوابق موفق کار تیمی

حضور افرادی که عادت و علاقه به کار تیمی ندارند به هیات مدیره کمکی نخواهد کرد و علاقه به کار تیمی از سوابق فعالیت در تشکلهای حرفه ای و ترجیحا در ارکان سازمان مشخص میشود و حضور موثر افراد در این جایگاهها میتواند محک مناسبی برای تشخیص میزان برخورداری از این خصیصه میباشد .

عدم وابستگی تاثیرگزار به جناحهای سیاسی

سازمان نظام مهندسی یک نهاد حرفه ای و غیر سیاسی است و بایستی این خصوصیت را بهر قیمت حفظ نماید چراکه عرصه سیاست همانگونه که ممکن است در برحه ای کمک محسوب شود با تغییر شرایط میتواند بسیار مخرب باشد . جایگاه علمی و حرفه ای سازمان بایستی همواره بارزترین خصیصه آن باشد و حضور افرادی که بهر شکل رنگ و بوی سیاسی از هر جناحی به سازمان بدهند بهیچوجه مطلوب نخواهد بود و با دکترین اصلی سازمان در تناقض کامل است.

عدم اشتهار به انحصارگرایی و یا سوء استفاده از موقعیت و ارتباطات بنفع خود یا جریانات وابسته

توانایی برقراری ارتباط مناسب با اعضا از یک سو و نهادهای مرتبط و تاثیرگزار از سوی دیگر

هیات مدیره سازمان بمثابه پلی است بین اعضا و نهادهای مرتبط و حضور در هیات مدیره ، نیازمند توانایی ارتباط و تشخیص خواستها و نیازهای اعضا و طرح و پیشبرد مدبرانه آن در مراجع ذیربط است و ناتوانی در ارتباط با هریک از طرفین یک ضعف جدی محسوب میشود که البته با کار تیمی با دیگر اعضا میتوان از شدت آن کاست .

غنای مالی

مسلما منظور ثروت یا فقر مادی نبوده و منظور عدم تمایل به ثروت اندوزی نامشروع از طریق قدرت و ارتباطات است ، چه بسا ثروتمندانی که از هرکسی برای منافع مادی مشتاق تر هستند و چه بسیار فقرایی که بقول خواجه شیراز به آب چشمه خورشید نیز دامن تر نمیکنند .

افتخارات فردی یا اجتماعی

میزان تحصیلات ، رتبه در کنکور یا دانشگاه ، جایگاه خاص علمی و حرفه ای ، تقدیرنامه ها ،... هرچند شاید ارتباط مستقیمی با توانائیهای مورد نیاز برای عضویت موفق در هیات مدیره سازمان نداشته باشند اما گاهی میتوانند ملاک برخی از برتریهای شخصی در بند اول یا دیگر خصوصیتهای مورد بحث باشد .

 مشارکت موثر در مجامع و فعالیتهای کاری سازمان نظام مهندسی

انتخابات هیات مدیره جایگاه آزمون و خطا نیست و یکی از موثرترین راههای شناخت کاندیداها ، برآورد توانائیها و نحوه عملکردشان در دیگر جایگاههای خدمت در سازمان خواهدبود . چنانچه این روش تشخیص مورد توجه قرارگیرد عملا افرادی که گوشه چشمی به عضویت در هیات مدیره دارند از جایگاههای پائین تر شروع به فعالیت در سازمان خواهند نمود و ضمن آشنایی با قوانین و ارکان نظام به اعضا نیز این امکان را میدهند تا تصویری دقیق تر از ایشان داشته و برآوردی دقیق تر داشته باشند . از طرف دیگر با توجه به اینکه مجمع عمومی سازمان بالاترین مرجع تصمیم گیری در سازمان است ، چه خصوصیتی بجز جاه طلبی را میتوان درنظر گرفت برای کسی که بدنبال عضویت در هیات مدیره برای تاثیرگذاری است ولی در مجامع عمومی که مرتبه بالاتری دارد حضور موثر پیدا نمیکند ؟

 بهر حال ، امید است در انتخابات این دوره با حضور پرشور ، آگاهانه و حداکثری اعضا و با توجه به نکاتی که در مقام یادآوری عنوان شد ، شاهد بکار بستن دقت و حساسیت بیشتری در انتخاب برترین گزینه ها از میان جمع بزرگوارانی که خود را برای خدمت به اعضا و سازمان در این کسوت کاندیدا نموده اند ، باشیم .